باشد كه بدان رسد يا زنى را كه به همسرى خود درآورد بهرهء او از هجرت همان چيزى است كه به سوى آن هجرت كرده است » « 1 » ؛ و نيز فرموده است : « بيشتر شهيدان ، امّتم اصحاب فراش و بسترند ، و بسا كسى كه ميان دو صفّ كارزار كشته شده و خداوند به نيّت او داناتر است » « 2 » ؛ و نيز خداوند فرموده است : إِنْ يُرِيدا إِصْلاحاً يُوَفِّقِ اللَّهُ بَيْنَهُما « 3 » ، و نيّت را سبب توفيق قرار داده است . پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله فرموده است : « خداوند به صورت و اموال شما نظر نمىكند بلكه به دل و اعمال شما مىنگرد » « 4 » ، و نظر بر دل براى آن است كه دل جايگاه نيّت است . و نيز پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله فرموده است : « بنده اعمال نيكى به جا مىآورد و فرشتگان آنها را در صحيفه‌هاى مهر شده بالا مىبرند و به پيشگاه خداوند تقديم مىكنند ، خداوند مىفرمايد : اين صحيفه را دور بيندازيد چه او در اين اعمال رضاى مرا نخواسته است ، سپس فرشتگان را ندا مىكند كه براى او چنين و چنان بنويسيد ، مىگويند : پروردگارا ! او چيزى از اين كارها را نكرده است ، خداوند مىفرمايد : نيّت آن را داشته است » « 5 » . و نيز پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله فرموده است : « مردم چهار گونه‌اند : مردى است كه خداوند به او دانش و مالى داده و او به علم خود در مالش تصرّف مىكند . كس ديگرى مىگويد ، اگر خداوند نظير آنچه را به او داده به من دهد همان گونه خواهم كرد كه او مىكند . اين دو كس در اجر با يكديگر برابرند ؛ و مردى است كه خداوند به او مالى داده ليكن دانشى به او عطا نكرده و او در مالش از روى نادانى كار مىكند كسى مىگويد : اگر خداوند ، مانند آنچه را به او داده به من بدهد مانند او عمل خواهم كرد ، اين دو كس در گناه با هم برابرند » « 6 » . آيا نمىبينى در اين حديث چگونه يكى به سبب نيّت در اعمال خوب و بد ديگرى شركت داده شده است . هنگامى كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله براى غزوه تبوك بيرون آمد فرمود : « در مدينه گروههايى هستند كه ما هيچ وادى را نمىسپريم و هيچ سرزمينى را كه كافران را به خشم آورد طىّ نمىكنيم ، و

--> ( 1 ) صحيح بخارى ، ج 1 ، ص 22 و پيش از اين مكرّر ذكر شده است . ( 2 ) مسند احمد ، ج 1 ، ص 397 ، از حديث ابن مسعود . ( 3 ) نساء / 34 : اگر آن دو ( داور ) خواهان اصلاح ، باشند خداوند كمك به توافق آنها مىكند . ( 4 ) صحيح مسلم و پيش از اين ذكر شده است . ( 5 ) عراقى گفته است : دار قطنى با سند حسن آن را از حديث انس نقل كرده است . ( 6 ) ابن ماجر در باب نيّت به شماره 42228 آن را از حديث ابن كيشه المارى نقل كرده و در آن آمده است : « مثل اين است مثل چهار ركن است . . . » .